Meksika’da İnka tapınaklarını ziyaret etmek isteyen bir grup arkeolog, yerli rehberler eşliğinde yüksek bir dağın zirvesine doğru yola çıkıyorlar. Kafiledekiler, ilk başlarda oldukça yol alıyor ve hızlı adımlarla ilerlemeye devam ediyorlar. Fakat biraz daha ilerledikten sonra rehberler kendi aralarında konuşuyorlar ve birden oldukları yere çömelip öylece beklemeye başlıyorlar. Bu duruma şaşıran arkeologlar bir anlam veremiyorlar tabii ki. Bir süre sonra rehberler tekrar yola çıkıyorlar ve nihayet tüm ihtişamıyla dağın zirvesinde bulunan tapınağa ulaşıyorlar. Arkeologlardan birisi dayanamayıp yaşlı rehbere soruyor: “Gidecek onca yolumuz kalmışken neden oturdunuz ve saatlerce beklediniz?” Rehber: “O kadar hızlı yol almıştık ki ruhlarımız geride kaldı. Onların bize yetişmesini bekledik.”

Hikâyede yaşlı rehberin geride bıraktıkları ruh, bizim kaybettiğimiz huzur olabilir mi? Bu sorunun cevabını vermek için önce huzurun ne olduğunu tanımlamakla başlayalım. Sonra da huzur ve mutluluk ilişkisini tartışalım.

Huzur Nedir?

Türk Dil Kurumu huzuru “dirlik, baş dinçliği, gönül rahatlığı” olarak tanımlıyor. Akademik alanyazında ise serenity kavramıyla karşılanan huzur, Louisville Üniversitesi’nden Prof. Kay T. Roberts tarafından şöyle tanımlanıyor: İyi ya da kötü yaşam olaylarından bağımsız olarak deneyimlenen iç ferahlığı. Roberts’ın altını çizdiği önemli bir nokta var: Huzur yalnızca dindar ya da manevi bir yaşam sürdürenlerin değil, seküler bir hayat yaşayanların, ateistlerin ve agnostiklerin de ulaşabileceği içsel bir dinginlik halidir.

Huzurun on temel özelliği var: Stres altında bile kendini rahatlatabilmek, aşırı istek ve duyguları yönetebilmek, değiştirilemeyen şeyleri kabullenip değiştirilebilenlere odaklanmak, geçmiş ya da gelecekte değil anda kalmak, affedebilmek, kendinden büyük bir şeyle — amaç, doğa, evren — bağ kurabilmek ve başkalarına yardım etmek.

Huzurla ilgili en yalın ve en çarpıcı tanım ise Henry David Thoreau’dan geliyor. Walden: Ormanda Yaşam adlı kitabında huzurun anahtarını tek cümleyle özetliyor: “Basitleştirin, basitleştirin.” Çözüm Odaklı Terapi’nin kurucusu Steve de Shazer bu cümleyi bir panoda gördüğünde kalemini çıkarıp “basitleştirin” kelimelerinden birinin üzerini çiziyor. Geriye tek bir kelime kalıyor. De Shazer adeta şunu söylüyor: Huzur, daha da fazlasında değil, daha azında gizli.

Mutluluk mu, Huzur mu? Üç Temel Fark

Mutluluk ve huzur çoğu zaman birbirinin yerine kullanılıyor. Oysa aynı şey değiller. Ben bu iki kavramı üç açıdan karşılaştırmayı uygun buluyorum.

1. Duyguların yoğunluğu ve süresi

Mutluluğa eşlik eden duygular — neşe, coşku, heyecan, haz — canlı ve uyarıcıdır. Ama ömürleri kısadır. Tıpkı kamp ateşinde ilk yanan çalılar gibi: parlak yanar, çabuk söner. Mezuniyet töreninde, düğün masasında ya da beklediğimizden fazla para gördüğümüzde bu duyguları yoğun yaşarız — ama geçicidirler.

Huzurda ise öncelikli olan duygular farklıdır: anlamlı ilişkilerin verdiği şefkat, değiştirilemeyen şeyleri kabullenmenin getirdiği sakinlik, sahip olduklarımızın değerini fark ettiğimizde yaşanan şükran, iç dünyaya döndüğümüzde hissedilen huşu. Bunlar daha sessiz, daha dingin — ama çok daha kalıcı duygulardır. Araştırmalar bu tür duyguların anksiyete, stres ve depresyona karşı koruyucu bir tampon işlevi gördüğünü ortaya koyuyor.

2. Yaşam olaylarından ne kadar etkilenildiği

Mutluluk büyük ölçüde dış koşullara bağlıdır. İyi şeyler olduğunda yükselir, kötü şeyler olduğunda düşer. Haksızlığa uğradığımızda, sevdiğimizi kaybettiğimizde, başarısız olduğumuzda mutluluk sarsılır — bu gayet doğal.

Huzur ise çok daha dirençlidir. Roberts’ın tanımında da vurgulandığı gibi huzur, yaşam olaylarından kolaylıkla etkilenmeyen içsel ve kararlı bir haldir. Bu, acı çekmeyeceğimiz anlamına gelmiyor. Sevilen birini kaybetmek hâlâ acıtır. Ama ölümün yaşamın bir parçası olduğunu, değiştirilemeyeni kabullenmenin en bilge yol olduğunu, etrafımızda bize destek verecek insanlar bulunduğunu bilerek yaşayan biri, bu acının içinde bile huzurunu koruyabilir.

3. Odak noktası: Benlik mi, ötesi mi?

Psikolojinin öncüsü William James benliği üçe ayırıyordu: maddi benlik (sahip olduklarımız), sosyal benlik (başkalarının gözünden kendimiz) ve manevi benlik (içsel ve ahlaki varlığımız). Bu ayrımdan yola çıkarsak: hedonik mutluluk büyük ölçüde maddi ve sosyal benlikle ilişkilidir; huzur ise manevi benlikle.

Mutluluk odaklı yaşamda merkez bireyin kendisidir — kendi istekleri, arzuları, dış başarıları. Huzurda ise odak genişler: kişi yalnızca kendini gerçekleştirmekle yetinmez, Victor Frankl’ın dile getirdiği ve Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde altıncı basamak olarak konumlandırdığı kendini aşma deneyimine ulaşır. Başkalarının iyiliğini kendi iyiliğine tercih edebilir; kendi benliğinin sınırlarını aşarak evrenle bütünleşir.

Haz Olmadan Mutlu, Mutluluk Olmadan Huzurlu Olunabilir mi?

Evet — ikisi de mümkün.

Mutluluk ve huzur zaman zaman birlikte yaşanır, zaman zaman bağımsız. Kimi anlar vardır ki mutlu değilsinizdir ama huzurlusunuzdur. Kimi anlar da tam tersi. Bu iki kavramı birbirinin rakibi olarak görmek doğru değil. Huzur, mutluluğu dışlamaz; aksine onu taşıyan daha geniş ve daha sağlam bir zemin sunar. Mutluluk gelip geçen bir misafirse, huzur onu karşılayacak evin kendisidir.

Son Söz

Ruhunuzun geride kalmasına izin vermeyin.

Huzur, daha fazlasında değil daha azında; dışarıda değil içeride; gürültüde değil sessizlikte saklı. Sahip olduklarınızın değerini fark etmek, değiştiremeyeceklerinizi kabullenmek, kendinizden büyük bir şeyle bağ kurmak — bunlar huzura giden yolun başlangıç noktaları.

Ve belki de en önemlisi: Yaşamın karanlık tarafından kaçmak yerine onu kucaklamak. Çünkü güçlü olmak acı çekmemek değil, acının içinde bile yolunuzu bulabilmektir.

Prof. Dr. Tahsin İlhan

EvOŋ Psikolojik Danışmanlık Merkezi